Doelgroep(en) en doelstelling(en)
Dit type interventies beoogt de weerbaarheid te versterken van jongeren 12-18 jaar tegen polarisatie (en daarmee -indirect- de ontvankelijkheid voor radicalisering). Veel jongeren hebben beperkt bewustzijn van ons politieke bestel. Maar dat betekent niet dat ze geen politieke vragen of interesses hebben. Achter polarisatie en radicalisering gaan vaak (niet of onhandig geformuleerde) hulpvragen schuil en een gebrek aan (inzicht in) democratische vorming. Democratische vorming kan jongeren leren genuanceerder naar de wereld en de politiek te kijken. Het leert jongeren dat ze opgroeien in een diverse samenleving en bevordert kennismaking met die pluriformiteit (Sieckelinck en Gielen, 2020).
Democratische vorming richt zich ook op het bevorderen van actief burgerschap door hen bewust te maken van het belang van, en hun eigen rol in, een samenleving met diversiteit, persvrijheid en vrijheid van meningsuiting. Dat kan helpen om van jongeren zelfstandige, kritische burgers te maken. Scholen en daarmee leraren zijn, mede vanwege hun wettelijke verplichting om burgerschapsonderwijs te verzorgen, de aangewezen partij voor de uitvoering van democratisch vormende programma’s. Scholen hoeven dit niet alleen te doen. Ze
kunnen samen met partners uit het jeugdveld op zoek gaan naar hoe de school die rol kan vervullen (Sieckelinck en Gielen, 2020).
Op welke bouwstenen en factoren richt het type interventie zich?
- Bouwsteen 1: individu
- Zelfbeheersing
- Gezonde emotieregulatie.
- Positieve, stabiele identiteitsontwikkeling
- Waardenontwikkeling en -versterking
- Bouwsteen 4: sociale omgeving
- Mediawijsheid
- Weerbaarheid tegen online groepsdruk
- Weerbaarheid tegen groepsdruk
- Bouwsteen 5: samenleving
- Democratische vorming en burgerschapscompetenties.
- Vertrouwen in democratische instituties en rechtsstaat.
Werkzame elementen binnen dit type interventie?
Dit type interventie bestaat idealiter uit gastlessen die zich richten op het vergroten van kennis en bewustzijn bij jongeren om op een respectvolle manier in gesprek te gaan over lastige, gevoelige of gepolariseerde sociale en maatschappelijke thema’s. Ook het vergroten van het bewustzijn van de eigen identiteit(en) en begrip voor de identiteit(en) van anderen past binnen dit type interventie. Van belang is dat naar leerlingen niet alleen kennis wordt overgedragen maar dat zij ook actief aan de slag met kritisch nadenken, inlevingsvermogen ontwikkelen, zelfreflectie, relativeren, open staan voor de mening van een ander en leren van elkaar.
Uit evaluatieonderzoek blijkt dat dit type interventies jongeren weerbaarder maakt op kennis- en attitude (bewustzijns) niveau tegen invloeden met een mogelijke radicaliserende of polariserende werking. De projecten hebben een positief effect op onder meer de kennis en de houding van jongeren op fundamentele thema’s als meer kennis en bewustzijn van eigen identiteit en respect/begrip voor andere identiteiten, diversiteit en de Nederlandse Grondwet.
Randvoorwaarden voor uitvoering en werkzaamheid van dit type interventie?
Evaluaties van interventies laten zien dat een belangrijke randvoorwaarde voor positieve opbrengsten van dit type interventies is gelegen in het vooraf goede afspraken maken met deelnemende scholen om voldoende capaciteit beschikbaar te stellen voor de uitvoering van gastlessen, zodat de gastlessen ook daadwerkelijk worden uitgevoerd.
Voorbeeldinterventie: Vrijheid, Identiteit en Polarisatie ‘VIP’ en ‘Mij (jr.)