Bouwsteen 5: Samenleving

Wat werkt - beschermende factoren

Maatschappelijke betrokkenheid, sociale cohesie en inclusie

• Binding met de conventionele samenleving ontstaat wanneer mensen kansen krijgen om actief deel te nemen aan de samenleving en zich verbonden voelen met anderen. Elementen die hieronder vallen zijn sociale cohesie, sociale inclusie, bevordering van diversiteit, morele betrokkenheid en een positieve houding ten opzichte van de samenleving. 
• Positief contact tussen verschillende groepen draagt bij aan meer begrip en verbinding tussen mensen. Door naar elkaar te luisteren en empathie te ontwikkelen, kunnen vooroordelen, stereotypen, vijandigheid en discriminatie afnemen. 
• Participatie in gemeenschapsprojecten stimuleert betrokkenheid bij de samenleving en versterkt onderlinge relaties. Denk hierbij aan vrijwilligerswerk, buurtinitiatieven en dialoogprojecten. 
• ‘Group efficacy’ verwijst naar het vermogen van groepen om gezamenlijk hun situatie te verbeteren. Onderdelen hiervan zijn inzet op meer gelijke kansen en het tegengaan van ervaren ongelijkheid. 
• Het benadrukken van gemeenschappelijke identiteiten kan bijdragen aan het doorbreken van wij-zij denken en hokjesdenken. 
• Gemeenschappelijke betrokkenheid en netwerkopbouw tussen gemeenschappen, lokale overheden, instituties en maatschappelijke organisaties versterken het sociaal kapitaal, bijvoorbeeld door bonding (contact binnen de eigen groep), ‘bridging’ (contact tussen verschillende groepen) en ‘linking’(contact tussen inwoners en instituties).

Politieke betrokkenheid

• Participatie in besluitvorming en politieke inspraak bereik je onder andere door het gevoel dat men invloed kan uitoefenen (‘agency’) te bevorderen en de mogelijkheid te creëren om actief deel te nemen aan maatschappelijke activiteiten en besluitvorming.
• Politieke tevredenheid is een belangrijke factor, omdat het bijdraagt aan het vertrouwen in en betrokkenheid bij de samenleving als geheel. Belangrijke onderdelen hierin zijn dat mensen zich gehoord voelen en dat instituties rechtvaardig handelen.
• Democratisch burgerschap
• Democratische vorming en burgerschapscompetenties helpen mensen om actief en bewust deel te nemen aan de democratische samenleving. Hieronder vallen betrokkenheid bij democratische waarden, erkenning en waardering van waarden als culturele diversiteit, gelijkheid en rechtvaardigheid, kennis van democratie en instituties en een positieve verbinding met democratische principes, zoals de scheiding der machten. 
• Vertrouwen in democratische instituties en de rechtsstaat draagt bij aan stabiliteit van de democratie en betrokkenheid binnen de samenleving. Hieronder vallen onder meer vertrouwen in de overheid, media en politie. 
• Erkenning van de legitimiteit van wet- en regelgeving en bereidheid van mensen om zich aan de wet te houden zijn belangrijke elementen van democratisch burgerschap. Hieronder valt ook acceptatie van het gezag van politie en andere instituties.

Sociaaleconomische stabiliteit

• Een gevoel van basiszekerheid draagt bij aan stabiliteit en veerkracht in het dagelijks leven. Denk hierbij aan een stabiele sociaaleconomische positie en toegang tot basisvoorzieningen. 

Wat je kunt doen – voorbeeld interventie

Onder het kopje ‘Interventietypen’ vind je uitgebreide informatie over welk type interventie passend is en de werkzame elementen en randvoorwaarden voor verschillende typen interventies.

‘Bondgenotenaanpak’

 De Bondgenotenaanpak richt zich op de beschermende factoren maatschappelijke betrokkenheid, sociale cohesie en inclusie door het netwerk tussen gemeenten, politie en de lokale gemeenschap te versterken. Binnen het netwerk werken vertegenwoordigers van de lokale overheid samen met bondgenoten uit de wijk of gemeente.

Deze sleutelfiguren zijn geen professionals, maar betrokken bewoners die actief zijn binnen bijvoorbeeld sportclubs, stichtingen of andere maatschappelijke initiatieven. Zij vertegenwoordigen het informele netwerk van de wijk of gemeente.

Het netwerk van bondgenoten komt meerdere keren per jaar bijeen om onderwerpen als radicalisering, polarisatie, overlast en armoede te bespreken. De bijeenkomsten zijn gelijkwaardig ingericht: er is geen hiërarchie tussen de deelnemers. Door ook ruimte te maken voor informele ontmoeting ontstaat er een setting waarin gevoelige onderwerpen bespreekbaar zijn en deelnemers sneller zorgen kunnen delen.