Bouwsteen 1: Individu

Wat werkt - beschermende factoren

Persoonlijke ontwikkeling

• Een positieve en stabiele identiteitsontwikkeling helpt mensen stevig in hun schoenen te staan. Belangrijke elementen zijn zelfvertrouwen, zelfbeschikking, eigenwaarde en inzicht in persoonlijke talenten en mogelijkheden.
• Zelfbeheersing is een beschermende factor. Het helpt mensen om impulsen te reguleren en weloverwogen keuzes te maken. Algehele zelfcontrole speelt hierin een belangrijke rol.
• Zelfontplooiing draagt bij aan zelfstandigheid en het creëren van perspectief. Denk aan zelfredzaamheid, autonomie, eigen regie en het nastreven van persoonlijke doelen.
• Ideologische weerbaarheid helpt mensen om kritisch om te gaan met overtuigingen en invloeden van anderen.
• Waardenontwikkeling en -versterking draagt bij aan respect voor diversiteit, gelijkwaardigheid, non-discriminatie en mensenrechten. Daarbij is er aandacht voor inclusie, tolerantie en waardencomplexiteit: het besef dat waarden soms met elkaar kunnen botsen.

Cognitieve vaardigheden en hulpbronnen

• Kritisch en complex denkvermogen helpt mensen om informatie, berichten, ideeën en andere inhoud te analyseren, te beoordelen en ter discussie te stellen. Ook helpt het om zwart-witdenken te herkennen én te nuanceren. Analytisch denken en cognitieve flexibiliteit spelen hierin een belangrijke rol.
• Een goede mentale gezondheid vergroot de weerbaarheid. Daarbij spelen de afwezigheid van psychische kwetsbaarheden en psychosociale problemen een belangrijke rol.
• Multi-perspectiviteit helpt mensen zich in anderen te verplaatsen en intenties, belangen en emoties van anderen beter te begrijpen. Daarbij speelt ‘perspective-taking’ een belangrijke rol: het cognitieve vermogen om de gemoedstoestand en belangen van anderen waar te nemen en te willen begrijpen.
• Kennis over religie in het algemeen, of kennis over de eigen culturele achtergrond en ideologie, helpt mensen om informatie beter te duiden en kritisch te beoordelen.
• Het vermogen om nadelige gevolgen te overzien helpt mensen om risico’s of negatieve consequenties van gedrag beter in te schatten. Het goed om kunnen gaan met tegenslagen is ook een belangrijk element.

Sociale en emotionele vaardigheden

• Gezonde emotieregulatie draagt bij aan het kunnen omgaan met emoties, spanningen en conflicten.
• Sociale vaardigheden en prosociaal gedrag versterken de relaties met anderen. Denk aan empathie, assertiviteit, sociale normering en moreel besef.
• Algeheel vertrouwen zorgt voor een veilig en vertrouwd gevoel. Belangrijke elementen hierin zijn sociale veiligheid en verbondenheid. 

Wat je kunt doen – voorbeeld interventies

Onder het kopje ‘Interventietypen’ vind je uitgebreide informatie over welk type interventie passend is en de werkzame elementen en randvoorwaarden voor verschillende typen interventies.

Radicalise

Radicalise is een lespakket met een serious game dat is ontwikkeld om radicalisering tegen te gaan. In de game kruipen spelers in de huid van een ronselaar van een fictieve extremistische organisatie. Op deze manier ervaren zij welke psychologische manipulatietechnieken worden gebruikt om mensen te isoleren, te radicaliseren en actief in te zetten voor een bepaald gedachtegoed. De game heeft als doel deelnemers deze beïnvloedingstechnieken sneller te laten herkennen en hen weerbaarder te maken tegen dergelijke vormen van beïnvloeding. Hiermee draagt de interventie bij aan het vergroten van de weerbaarheid tegen radicalisering en het versterken van het bewustzijn van manipulatieve strategieën.

Mij en Mij Jr.

MIJ en MIJ Jr. zijn lesprogramma’s die bijdragen aan een positieve, stabiele identiteitsontwikkeling. Jongeren onderzoeken hun identiteit aan de hand van verschillende thema’s, zoals vooroordelen, imago, online identiteit en levensgebeurtenissen. De lessen helpen jongeren om bewuster na te denken over wie zij zijn en hoe de samenleving hen beïnvloedt. Ook radicalisering en extremisme komen tijdens de gesprekken aan bod.