Doelgroep(en) en doelstelling(en)
Dit type interventies beoogt de weerbaarheid te versterken van jongeren 12-18 in het VO en MBO tegen polarisatie (en daarmee indirect de ontvankelijkheid voor radicalisering), door het vergroten van empathie / inlevingsvermogen in anderen evenals de sociale vaardigheden van jongeren in het omgaan met tegenstellingen of conflicten.
Op welke bouwstenen en factoren richt het type interventie zich?
- Bouwsteen 1: individu
- Persoonlijke ontwikkeling. Versterken van: Zelfbeheersing
- Cognitieve vaardigheden en hulpbronnen. Versterken van: Multiperspectiviteit
- Emotionele, sociale en gedragsmatige vaardigheden en hulpbronnen. Versterken van: Gezonde emotieregulatie en Sociale cognitie en prosociaal gedrag
Werkzame elementen binnen dit type interventies?
Werkzame elementen binnen dit type interventies zijn het aanleren van sociale vaardigheden (o.a.): empathie (het kunnen inleven in de ander, maar ook inzicht in diens referentiekader); Interventie type 1: Weerbaarheid van jongeren versterken 37 assertiviteit (op kunnen komen voor de eigen belangen, behoeften en opvattingen); goed kunnen luisteren; helder communiceren; conflicthantering, een probleemoplossend vermogen en het kunnen uiten, begrijpen en omgaan met de eigen gevoelens en die van een ander (Cankor en Noor, 2021). Dit type interventies richten zich idealiter op meerdere niveaus tegelijkertijd. Allereerst is dat het cognitieve niveau: het vergroten van kennis en bewustzijn over hoe polarisatie en radicalisering en uitsluitingsmechanismen werken, en wat de risico’s hiervan zijn. Ook het empathische niveau is relevant: het vergroten van begrip en inlevingsvermogen naar anderen. In derde plaats is belangrijk het aanleren van praktische vaardigheden. Daaronder wordt onder andere verstaan het daadwerkelijk leren herkennen van polariserende communicatie en dynamieken, het aanleren van emotieregulatie bij tegenstellingen of conflicten, en het aanleren van praktische communicatieve vaardigheden om te depolariseren. Dit type interventies kan focussen op de offline context (bijvoorbeeld hoe leerlingen op een meer empathische, niet-polariserende manier met elkaar omgaan in de klas) of op de online context (bijvoorbeeld hoe jongeren op een meer empathische, niet-polariserende manier met elkaar kunnen omgaan op sociale media).
Randvoorwaarden voor uitvoering en werkzaamheid van dit type interventie?
- Kunst- en cultuur
- Diverse kunst- en cultuuruitingen kunnen worden ingezet zoals theater, film of beeldende kunst. Evaluatieonderzoek heeft zich tot dusverre echter met name op theatervoorstellingen gericht. Uit deze evaluaties blijkt dat theater en de bijbehorende lespakketten effectief kunnen bijdragen aan:
- Het vergroten van de empathie van jongeren voor uitsluiting en de gevolgen daarvan;
- Het stimuleren van kritische reflectie van jongeren op eigen denkbeelden en aannames;
- Het (in beperkte mate) stimuleren van overbruggend contact tussen verschillende groepen jongeren, met als doel wederzijds begrip en tolerantie te vergroten;
- Het vergroten van de kennis over de reden(en) dat jongeren polariseren of radicaliseren;
- Het bespreekbaar maken van het onderwerp polarisatie of radicalisering.
- Randvoorwaarde: theater (of bv. film) is een eenmalige interventie en dient ter ondersteuning van het curriculum te worden ingezet. Het is daarom te ambitieus om te verwachten dat alléén een voorstelling, een voorbereidende les en nagesprek per uitstek leiden tot meer overbruggend contact en kritische reflectie. Deze dienen daarom onderdeel te zijn van een breder curriculum.
Methodiek vreedzaam
De methodiek Vreedzaam streeft ernaar om kinderen in het primair onderwijs te leren:
- Op een positieve en zorgzame manier met elkaar om te gaan
- Op een democratische manier met elkaar beslissingen te nemen
- Constructief conflicten op te lossen
- Verantwoordelijkheid te nemen voor elkaar en voor de gemeenschap
- Open te staan voor verschillen tussen mensen
Uit evaluatieonderzoek blijkt dat de methodiek Vreedzaam de gestelde doelen kan realiseren als wordt voldaan aan een aantal kenmerken. In de eerste plaats is dit de aanwezigheid van een curriculum dat in alle groepen wekelijks wordt uitgevoerd, waarmee leerlingen sociale en burgerschapscompetenties (kennis, vaardigheden en attitudes) wordt aangeleerd. Belangrijke andere voorwaarde is dat de aangeleerde competenties ook daadwerkelijk worden geoefend in en buiten de klas (school, schoolplein). Daarnaast is er sprake van een schoolbrede aanpak met aandacht voor de verschillende niveaus (leerling, leerkracht en school).
Voorbeeldinterventies: Theaterstuk ‘A rebel with a cause’, Vreedzame school en Vreedzame Wijk’