Interventies gericht op weerbaar opvoeden ondersteunen ouders in brede zin met opvoedvragen en vaardigheden. Ook is er aandacht voor specifieke vraagstukken, zoals het weerbaar maken van hun kinderen tegen radicalisering. Daarnaast helpen deze interventies om het onderwerp binnen het gezin bespreekbaar te maken. Ouders zijn zich namelijk niet altijd bewust van wat polarisatie en radicalisering precies inhouden, waar deze processen vandaan komen en welke risico’s eraan verbonden zijn. Ook weten zij niet altijd hoe zij hierover het gesprek met hun kinderen kunnen aangaan.
Weerbaar opvoeden richt zich daarom vooral op het vergroten van bewustwording en het bieden van handelingsperspectieven. Het doel is ouders en opvoeders in staat te stellen hun kinderen zodanig te ondersteunen dat zij beter kunnen omgaan met uitdagingen, en daarmee ook tegen radicale invloeden. Een interventie Weerbaar Opvoeden bestaat vaak uit meerdaagse trainingsprogramma’s voor ouders, gesprekken met ouders, ondersteuning en nazorg, bijvoorbeeld via een helpdesk en vervolgtrainingen.
Er zijn interventies beschikbaar voor zowel moeders als vaders. Vooralsnog zijn er veel interventies beschikbaar voor ouders met een migratieachtergrond. Die focus ontstond met name rond 2015, toen veel aandacht uitging naar islamitisch extremisme vanwege het aantal uitreizigers. Inmiddels wordt gekeken naar het breder inzetten van deze interventies gericht op verschillende vormen van extremisme en radicalisering.
Thema’s die binnen deze interventie vaak centraal staan, zijn:
- wat radicalisering is en hoe radicaliseringprocessen verlopen;
- omgang met conflicterende normen en waarden, wij-zij denken, discriminatie en uitsluiting;
- het onderhouden van contact met kinderen en het bespreekbaar maken van spanningsvolle thema’s;
- duidelijk maken waar ouders terechtkunnen met hulpvragen.
Wat dit type interventie effectief maakt
Een gezin wordt als weerbaar beschouwd wanneer moeilijke onderwerpen bespreekbaar zijn, de onderlinge band sterk is en gezinsleden voldoende kennis hebben om radicaal gedachtegoed bij kinderen te herkennen. Daarom ligt binnen weerbaar opvoeden de nadruk op:
- inzicht in de verschillende leefwerelden van jongeren;
- het belang van betrokkenheid bij de samenleving;
- kennis over nationale en internationale ontwikkelingen rondom radicalisering;
- kritisch omgaan met informatie;
- open communicatie binnen het gezin;
- het hanteren van een autoritatieve in plaats van een autoritaire opvoedingsstijl. Een autoritatieve opvoedstijl betekent dat opvoeders wel grenzen stellen, maar ook openstaan voor de ideeën en gevoelens van hun kinderen;
- het tijdig inschakelen van hulp bij problemen.
Daarnaast krijgen ouders meer inzicht in hun eigen invloed op de ontwikkeling van hun kinderen. De relatie tussen opvoeding en radicaliseringsprocessen staat daarbij centraal.
Houd rekening met
Onderzoek laat zien dat de effectiviteit van weerbaar opvoeden afhankelijk is van verschillende randvoorwaarden.
- De vorm van de interventie moet aansluiten bij de doelgroep, bijvoorbeeld op het gebied van opleidingsniveau, religieuze achtergrond en qua samenstelling van groepen.
- Het ondersteunen van weerbaar opvoeden hangt nauw samen met het ondersteunen van ouderschap in bredere zin. Gesprekken gaan daarom niet alleen over radicalisering, maar ook over opvoedvaardigheden en communicatie met kinderen.
- Trainers en gespreksbegeleiders moeten het vertrouwen genieten van ouders. Tegelijkertijd blijkt dat ouders vooral veel van elkaar leren. Vertrouwen opbouwen binnen de groep is daarom essentieel.
- Gelijkwaardigheid en wederkerigheid zijn belangrijke uitgangspunten. Gesprekken over gevoelige thema’s zoals discriminatie, uitsluiting en radicalisering werken alleen wanneer zij plaatsvinden vanuit oprechte interesse en zonder veroordelende houding.
- Religie blijkt voor veel ouders een belangrijk onderwerp binnen opvoedvragen. Vooral voor islamitische ouders is het van belang dat opvoedkeuzes passen binnen hun religieuze traditie en overtuigingen.
Voorbeeldinterventies
Trias Pedagogica
Een voorbeeldinterventie is Trias Pedagogica, een programma met opvoeddebatten voor vaders. Tijdens de bijeenkomsten praten zij over opvoeding en de rol van vaders.
Ouders in Positie
Een voorbeeldinterventie is Ouders in Positie, een training voor ouders met een migratieachtergrond. De training helpt ouders bij de opvoeding in het algemeen en bij het beschermen van hun kinderen tegen extremistische invloeden en radicalisering.
Oumnia Works Eindhoven
Een voorbeeldinterventie is Oumnia Works Eindhoven, een programma voor ouders. De training helpt ouders om signalen van radicalisering eerder te herkennen en geeft hen kennis en vaardigheden om hun kinderen beter te ondersteunen.