Het verhaal van Anniek (30), jongerenmedewerker

Ik sprak Asad op straat aan toen hij 19 jaar was geworden. Hij was op zesjarige leeftijd met zijn moeder en oudere broer gevlucht uit Somalië. Sindsdien woonden ze in Rotterdam.

Door zijn taalachterstand moest hij een groep lager instromen in het basisonderwijs. Deze achterstand is hem altijd blijven achtervolgen gedurende zijn schooltijd. Bovendien hadden ze het thuis financieel erg moeilijk omdat zijn moeder niet kon werken daar ze jaren heeft moeten wachten op het verkrijgen van een vluchtelingenstatus. Asad heeft dan ook geen vertrouwen in de Nederlandse overheid. Hij voelt zich een tweederangsburger. Hij is in zijn eerste jaar van de middelbare school gestopt omdat hij werd opgepakt door de politie. Door agressieve gedragingen en opeenstapelende overtredingen, waaronder een uit de hand gelopen vechtpartij, heeft hij twee jaar in een JJI gezeten. Hier is hij naar eigen zeggen tot inkeer gekomen en heeft zich verder verdiept in de islam. Nu hij sinds enkele maanden weer thuis is, zit hij constant op het internet en leest veel over de islam, op zoek naar antwoorden over zijn interpretatie van de Islam.

De tussenkomst

Toen ik hem voor het eerst sprak, deed hij ontzettend stoer: hoezo problemen? Hij had geen problemen, had hij gezegd. Toen ik hem erop wees dat hij dat dan maar eens moest bewijzen, zei hij –dat als hij al problemen had- hij die zelf wel zou oplossen. Zo was hij het gewend en zo zou het nu ook gaan. Het grote verschil was dat hij nu iets had om op terug te vallen. In de inrichting waar hij verbleven had, was hij voor het eerst de Koran in detail gaan bestuderen. Wat hij nooit had verwacht, gebeurde: hij voelde zich geroepen om een goed moslim te zijn: niet meer stelen of liegen, geen kwaad spreken en altijd verantwoording afleggen aan God. Precies zoals de profeet Mohamed hem was voorgegaan. Dankzij het geloof zou hij alle obstakels zelf kunnen overwinnen. Bovendien, van Nederlanders had je toch niets te verwachten, liet hij zich ontvallen. Ik vroeg hem hoe hij dat zo zeker wist. De stoere jongen hield een emotioneel betoog over wie er allemaal op zijn pad was gekomen en hoe hij daardoor wantrouwig was geworden tegenover iedereen die hem wilde helpen: een heel leger aan professionals van jeugdzorg, pedagogische medewerkers, reclassering passeerden de revue. Als ik niet goed oplette, zou ik de volgende in het rijtje worden. Ik besloot om hem volledig vrij te laten in zijn beleving van het geloof, zolang hij maar verscheen op de afspraken die we maakten om te werken aan zijn re-integratie: sociale vaardigheden en voorbereidingen voor een opleidingstraject.

Resultaten

Het werkte wonderwel: hij vond echt een goede basis en van daaruit was hij gemotiveerd om met mij aan de slag te gaan. Tot ik in de gaten kreeg dat hij met een groepje rondhing waar hij eerder bij hoorde, bestaande uit een aantal jongens met wie hij misdrijven had gepleegd. Ik aarzelde even: wat te doen? Hoe groot is de kans dat hij terug in zijn oude patroon vervalt? Ik trok mijn stoute schoenen aan en vroeg hem op de man af wat hij daar bij die jongens 'uit zijn vorige leven' had gezocht? Het antwoord zal me altijd bijblijven: Ik heb ze gezegd dat ze in de hel zouden belanden als ze zich niet bekeerden tot de islam. Ik was bang geweest dat hij terug in de criminaliteit zou belanden, maar in werkelijkheid was hij die jongens een lesje moraal gaan geven. Ik vroeg hem wat de reacties waren geweest: vreemd genoeg was er niemand geweest die hem had onderbroken. Asad had zich ontpopt van kleine schurk tot kleine profeet die een andere weg toonde aan de jongens uit de buurt. Ik praat nu vaak met hem over de grenzen van het geloof in een democratische samenleving. Hij is daar heel helder in: 'als ik niemand ergens toe dwing, dan kan niemand mij iets maken'. Ik moet hem gelijk geven maar probeer wel te laten zien dat hij er zelf belang bij heeft zijn in mijn ogen radicale opvattingen niet te laten escaleren.

Tips van Anniek

  • Vraag jongeren waarom ze plots een baard laten staan
  • Ga in discussie over de verschillende manieren waarop je idealen kan nastreven
  • Neem contact op met ervaringsdeskundigen: zij hebben het allemaal een keer doorgemaakt.