Dit type interventie richt zich op zowel mensen die discriminatie, uitsluiting en stigmatisering ervaren als op mensen die bewust of onbewust discriminerend gedrag vertonen.
Doelgroep(en) en doelstelling(en)
Hoewel interventies tegen discriminatie niet altijd expliciet gekoppeld zijn aan polarisatie en radicalisering, laat onderzoek zien dat ervaringen met discriminatie, uitsluiting en achterstelling juist een belangrijke voedingsbodem kunnen vormen voor polarisatie en radicalisering (o.a. Cankor & Noor 2021; Sieckelinck & Gielen 2020).
De doelen van deze interventies variëren van het verminderen van discriminerend gedrag via bewustwording, educatie en beleidsmaatregelen tot het versterken van de weerbaarheid van mensen die discriminatie ervaren.
Binnen deze categorie zijn grofweg twee subtypen:
- bewustwordingsprogramma’s en educatieve programma’s om vooroordelen en discriminatie te voorkomen;
- empowermenttrainingen voor individuen of groepen die discriminatie ervaren.
Daarnaast bestaan er trainingen voor omstanders, waarin deelnemers leren discriminatie te herkennen en zich hiertegen uit te spreken. Dit zijn varianten van het eerste subtype.
Op welke bouwstenen en factoren richt dit type interventie zich?
Dit type interventie richt zich op het versterken van persoonlijke weerbaarheid, sociale verbinding en maatschappelijke inclusie. De nadruk ligt op het verminderen van uitsluiting en het versterken van vertrouwen, sociale relaties en maatschappelijke participatie.
- Bouwsteen 1: individu. Binnen deze bouwsteen ligt de nadruk op het versterken van persoonlijke weerbaarheid, identiteitsontwikkeling en het omgaan met maatschappelijke spanningen en tegenslagen. Deze interventies versterken het vermogen om met tegenslagen om te gaan, stimuleren een positieve identiteitsontwikkeling en dragen bij aan waardenontwikkeling en multiperspectiviteit.
- Bouwsteen 4: sociale omgeving. Binnen deze bouwsteen ligt de nadruk op het versterken van sociale relaties, onderling vertrouwen en verbinding binnen de directe leefomgeving van mensen. Deze interventies dragen bij aan sociaal vertrouwen, diversiteit binnen sociale netwerken en positieve, ondersteunende relaties binnen de gemeenschap. Daarnaast versterken zij de sociale binding met anderen en de omgeving.
- Bouwsteen 5: samenleving. Binnen deze bouwsteen ligt de nadruk op het versterken van maatschappelijke verbondenheid, vertrouwen in instituties en gelijke kansen binnen de samenleving. Denk aan:
- Maatschappelijke betrokkenheid en sociale cohesie. Deze interventies bevorderen binding met de samenleving en positief contact tussen diverse groepen.
- Democratisch burgerschap. Deze interventies dragen bij aan het versterken van vertrouwen in instituties.
- Sociaaleconomische stabiliteit. Deze interventies helpen bij het versterken van een gevoel van basiszekerheid.
Deze programma’s richten zich op het vergroten van bewustwording, het verminderen van vooroordelen en het stimuleren van wederzijds begrip tussen groepen. Daarbij combineren zij vaak kennisoverdracht met ontmoeting en reflectie.
Werkzame elementen
Binnen dit subtype dragen verschillende werkzame elementen bij aan het verminderen van vooroordelen, het vergroten van bewustwording en het versterken van wederzijds begrip tussen groepen.
- Intergroepcontact. Positieve ontmoeting tussen groepen bevorderen acceptatie en wederzijds begrip.
- Praktische voorbeelden. Educatieve programma’s die werken met casussen, verhalen en herkenbare situaties vergroten bewustzijn, empathie en begrip.
Randvoorwaarden voor uitvoering en werking
Voor een goede uitvoering en werking van deze interventies zijn verschillende randvoorwaarden van belang. Vooral de aansluiting bij de doelgroep en de kwaliteit van de begeleiding spelen daarbij een belangrijke rol:
- goede aansluiting bij de doelgroep, bijvoorbeeld op leeftijd, sociale context en leefwereld;
- deskundige trainers met inhoudelijke kennis en vaardigheden op het gebied van groepsdynamiek en diversiteit.
Dit subtype richt zich op het versterken van de weerbaarheid, het zelfvertrouwen en de handelingsmogelijkheden van mensen die discriminatie, uitsluiting of stigmatisering ervaren.
Werkzame elementen
Binnen dit subtype dragen verschillende werkzame elementen bij aan het versterken van veerkracht, zelfvertrouwen en sociale steun bij mensen die discriminatie ervaren.
- Versterken van zelfvertrouwen. Door praktische handvatten en vaardigheden aan te bieden om met discriminatie om te gaan.
- Peer support. Het faciliteren van groepsverbanden waarin deelnemers ervaringen delen en elkaar ondersteunen.
- Rolmodellen. Inzet van inspirerende voorbeelden die herkenning en perspectief bieden.
Randvoorwaarden voor uitvoering en werking
Voor een goede uitvoering en duurzame werking van deze interventies zijn verschillende randvoorwaarden van belang. Vooral veiligheid, maatwerk en langdurige ondersteuning spelen daarbij een belangrijke rol.
- een veilige leeromgeving;
- maatwerk, afgestemd op de doelgroep en persoonlijke situatie;
- nazorg en langdurige ondersteuning om effecten van trainingen te bestendigen.
Wat werkt bij het verminderen van discriminatie?
Er zijn veel interventies ontwikkeld om discriminatie tegen te gaan en mensen die discriminatie ervaren weerbaarder te maken. De doelstellingen van deze interventie verwijzen meestal niet expliciet naar het verkleinen van de voedingsbodem voor polarisatie en radicalisering, maar kunnen daar indirect wel aan bijdragen.
Tip
Zie voor voorbeelden en inspiratie de Databank anti-discriminatie-interventies van het Kennisplatform Inclusief Samenleven. Voor lokaal beleid biedt ook de Handreiking Antidiscriminatiebeleid voor gemeenten van het ministerie van BZK (2022), ontwikkeld door Movisie, praktische handvatten.
Voorbeelden van interventies zijn Brown Eyes Blue Eyes Filmworkshop, Saïd en Lody en Reageren op discriminatie.
Wat werkt bij het verminderen van discriminatie?
Er zijn veel interventies ontwikkeld om discriminatie tegen te gaan en personen die discriminatie ervaren, weerbaar te maken. Zie de Databank anti-discriminatie-interventies van Kennisplatform Inclusief Samenleven. En voor lokaal beleid: ‘Handreiking Antidiscriminatiebeleid voor gemeenten’ van het ministerie van BZK, 2022 (ontwikkeld door Movisie). De doelstellingen van deze interventies verwijzen zelden naar het verkleinen van de voedingsbodem voor polarisatie en radicalisering.
Voorbeeldinterventies: Brown Eyes Blue Eyes Filmworkshop, Saïd en Lody, Reageren op discriminatie