Interventie type 4: begeleiding en empowerment van jongeren

Doelgroep(en) en doelstelling(en) 

Een sterker gevoel van eigenwaarde, zelfvertrouwen en regie over het eigen leven kan de ontvankelijkheid voor radicale ideeën en polariserende groepsdynamieken verminderen. Ook rolmodellen spelen hierin een belangrijke rol. Zij laten zien dat het mogelijk is om obstakels te overwinnen en maatschappelijk vooruit te komen zonder de eigen identiteit te verliezen.

Binnen dit type interventie zijn grofweg drie vormen te onderscheiden:

• individuele begeleiding, bijvoorbeeld binnen een persoonsgerichte aanpak voor jongeren met ernstige veiligheidsproblematiek; 
• groepsgerichte begeleiding, gericht op het versterken van weerbaarheid, sociale binding en kritisch denkvermogen binnen een groep; 
• combinaties van groepsactiviteiten en individuele begeleiding. 

Zorg- en Veiligheidshuizen ondersteunen gemeenten bij persoonsgerichte aanpak voor inwoners bij wie sprake is van radicaliseringsproblematiek. Groepsgerichte interventies maken vaak gebruik van groepssessies, workshops, sportactiviteiten of cultuurprojecten. Jongeren leren daarin omgaan met gevoelens van uitsluiting, frustratie en groepsdruk.

Op welke bouwstenen en factoren richt dit type interventie zich?

Dit type interventie richt zich op het versterken van de persoonlijke weerbaarheid en ontwikkelkansen van jongeren. De nadruk ligt op identiteitsontwikkeling, mentale en sociale veerkracht, kritisch denkvermogen en het versterken van binding met school, werk en de samenleving.

• Bouwsteen 1: individuele weerbaarheid. Binnen deze bouwsteen ligt de nadruk op het versterken van persoonlijke, cognitieve en sociaal-emotionele vaardigheden die jongeren helpen om weerbaar om te gaan met spanningen, groepsdruk en maatschappelijke uitdagingen.
  • Persoonlijke ontwikkeling. Deze interventies dragen bij aan zelfbeheersing, een positieve en stabiele identiteitsontwikkeling, zelfontplooiing en ideologische weerbaarheid.
  • Emotionele, sociale en gedragsmatige vaardigheden en hulpbronnen. Deze interventies richten zich op gezonde emotieregulatie, sociale cognitie, prosociaal gedrag en het vermogen om met tegenslagen en negatieve consequenties om te gaan.
  • Cognitieve vaardigheden en hulpbronnen. Deze interventies versterken kritisch en complex denkvermogen en dragen bij aan een goede mentale gezondheid.
• Bouwsteen 3: dagbesteding. Binnen deze bouwsteen ligt de nadruk op het versterken van perspectief, structuur en maatschappelijke participatie via school, werk en een zinvolle daginvulling. Deze interventies stimuleren een positieve band met school of werk, goede school- en werkprestaties, toekomstgerichtheid en ambitie. Daarnaast richten zij zich op een constructieve dag- en vrijetijdsbesteding.

Werkzame elementen binnen dit type interventie

Jongeren nemen vaak deel aan groepstrainingen rondom thema’s als talentontwikkeling, omgaan met uitdagende situaties, emoties, identiteit, invloed van informatie en verbondenheid. Sommige interventies betrekken ook ouders en eerstelijnsprofessionals, bijvoorbeeld via praktische oefeningen, tips en bewustwording.

Het cognitieve aspect van weerbaarheid

Het cognitieve aspect van weerbaarheid draait om flexibiliteit in denken. Jongeren die kunnen nuanceren en verschillende perspectieven kunnen zien zijn beter bestand tegen polariserende en radicale invloeden dan jongeren met een rigide zwart-wit-denkstijl.

Interventies versterken deze weerbaarheid door jongeren inzicht te geven in diversiteit, tegenstrijdigheden en complexe identiteitsvragen. Dit is vooral relevant voor jongeren met een duale identiteit, die soms spanning ervaren in verschillende culturele of maatschappelijke contexten. Bewustwording en versterking van de eigen identiteit kunnen verdere radicalisering mogelijk voorkomen. Kritisch en zelfstandig denken staat hierbij centraal.

Emotionele weerbaarheid

Belangrijke elementen zijn:

• zelfvertrouwen en zelfeffectiviteit; 
• vertrouwen in instituties; 
• positieve emoties en zingeving; 
• een goede band met ouders; 
• verbondenheid met anderen en de samenleving.

Gedragsmatige weerbaarheid

Gedragsmatige weerbaarheid heeft betrekking op relaties met anderen en sociaal kapitaal. Jongeren die actief deelnemen aan sociale groepen, verenigingen, buurten of gemeenschappen zijn doorgaans weerbaarder tegen radicale en polariserende invloeden. Deelname aan verschillende groepen kan dit effect versterken. In de praktijk leidt weerbaarheid bijvoorbeeld tot het innemen van een kritische houding of het tegenspreken van extremistische ideeën.

Identiteitsversterking

Veel interventies richten zich expliciet op bewustwording van de eigen identiteit en het versterken van een positieve identiteitsontwikkeling.

Methodische werkzame elementen

Werkzame methodische elementen zijn onder meer:

• oefenen met vaardigheden;
• trainer met een vergelijkbare achtergrond als de deelnemers;
• in gesprek gaan met andersdenkenden;
• groepsgesprekken en reflectie.

Sommige groepsinterventies gebruiken sport, huiswerkbegeleiding of andere activiteiten om jongeren te bereiken. Sport biedt een laagdrempelige manier om jongeren samen te brengen en positieve groepsrelaties te stimuleren. Coaches en trainers kunnen hierbij fungeren als rolmodel en vertrouwenspersoon.

Randvoorwaarden voor uitvoering en werkzaamheid van dit type interventie

Veel interventies binnen deze categorie zijn geëvalueerd. Belangrijke randvoorwaarden voor succes zijn onder andere: 

• een goede aansluiting bij de doelgroep;
• deskundige en goed getrainde begeleiders;
• samenwerking met gemeenten, scholen en andere relevante organisaties;
• het creëren van een veilige omgeving waarin jongeren zich durven uitspreken. 

Voorbeelden van interventies binnen deze categorie zijn Diamant, Bounce, Buro Zend-Uit, This is Me en Futsal Chabbab.