Interventies gericht op weerbaar opvoeden ondersteunen ouders in brede zin met opvoedvragen en vaardigheden. Ook is er aandacht voor specifieke vraagstukken, zoals het weerbaar maken van hun kinderen tegen radicalisering. Daarnaast beogen deze interventies het onderwerp binnen het gezin bespreekbaar te maken. Ouders zijn zich namelijk niet altijd bewust van wat polarisatie en radicalisering precies inhouden, waar deze processen vandaan komen en welke risico’s eraan verbonden zijn. Ook weten zij niet altijd hoe zij hierover het gesprek met hun kinderen kunnen aangaan.
Weerbaar opvoeden richt zich daarom vooral op het vergroten van bewustwording en het bieden van handelingsperspectieven. Het doel is ouders en opvoeders in staat te stellen hun kinderen zodanig te ondersteunen dat zij beter kunnen omgaan met uitdagingen, en daarmee ook tegen radicale invloeden.
Er zijn interventies beschikbaar voor zowel moeders als vaders. Vooralsnog zijn er veel interventies beschikbaar voor ouders met een migratieachtergrond. De focus ontstond met name rond 2015, toen veel aandacht uitging naar islamitisch extremisme vanwege het aantal uitreizigers. Inmiddels wordt gekeken naar het breder inzetten van deze interventies gericht op verschillende vormen van extremisme en radicalisering.
Thema’s die binnen deze interventie vaak centraal staan, zijn:
- wat radicalisering is en hoe radicaliseringprocessen verlopen;
- omgang met conflicterende normen en waarden, wij-zij denken, discriminatie en uitsluiting;
- het onderhouden van contact met kinderen en het bespreekbaar maken van spanningsvolle thema’s;
- duidelijk maken waar ouders terechtkunnen met hulpvragen.
Een interventie Weerbaar Opvoeden bestaat vaak uit:
- meerdaagse trainingsprogramma’s voor ouders;
- gesprekken met ouders;
- ondersteuning en nazorg, bijvoorbeeld via een helpdesk;
- vervolgtrainingen.
Op welke bouwsteen richt dit type interventie zich?
Dit type interventie richt zich op het versterken van de rol van ouders en het gezin bij het voorkomen van radicalisering. De nadruk ligt op opvoedondersteuning, een stabiele thuissituatie en open communicatie binnen het gezin.
- Bouwsteen 2: gezin en familie
- Gezinsstructuur en familienetwerk. Deze interventies dragen bij aan een goede band met familieleden en opvoedondersteuners en aan een stabiele thuissituatie.
- Opvoedstijl en ondersteuning. Deze interventies stimuleren een positieve opvoedstijl en versterken de steun van belangrijke volwassenen rondom de jongere. Daarbij is aandacht voor erkenning en waardering van positief opvoedgedrag en voor constructieve ouderreacties op signalen van radicalisering.
Werkzame elementen binnen dit type interventie
Een gezin wordt als weerbaar beschouwd wanneer moeilijke onderwerpen bespreekbaar zijn, de onderlinge band sterk is en gezinsleden voldoende kennis hebben om radicaal gedachtegoed bij te herkennen. Daarom ligt binnen weerbaar opvoeden de nadruk op:
- inzicht in de verschillende leefwerelden van jongeren;
- het belang van betrokkenheid bij de samenleving;
- kennis over nationale en internationale ontwikkelingen rondom radicalisering;
- kritisch omgaan met informatie;
- open communicatie binnen het gezin;
- het hanteren van een autoritatieve in plaats van een autoritaire opvoedingsstijl;
- het tijdig inschakelen van hulp bij problemen.
Daarnaast krijgen ouders meer inzicht in hun eigen invloed op de ontwikkeling van hun kinderen. De relatie tussen opvoeding en radicaliseringsprocessen staat daarbij centraal.
Randvoorwaarden voor uitvoering en werking van dit type interventie
Onderzoek laat zien dat de effectiviteit van weerbaar opvoeden afhankelijk is van verschillende randvoorwaarden.
- De vorm van de interventie moet aansluiten bij de doelgroep, bijvoorbeeld op het gebied van religieuze achtergrond, opleidingsniveau en de samenstelling van groepen.
- Trainers en gespreksbegeleiders moeten het vertrouwen genieten van ouders. Tegelijkertijd blijkt dat ouders vooral veel van elkaar leren. Vertrouwen opbouwen binnen de groep is daarom essentieel.
- Gelijkwaardigheid en wederkerigheid zijn belangrijke uitgangspunten. Gesprekken over gevoelige thema’s zoals discriminatie, uitsluiting en radicalisering werken alleen wanneer zij plaatsvinden vanuit oprechte interesse en zonder veroordelende houding.
- Het ondersteunen van weerbaar opvoeden hangt nauw samen met het ondersteunen van ouderschap in bredere zin. Gesprekken gaan daarom niet alleen over radicalisering, maar ook over opvoedvaardigheden en communicatie met kinderen.
- Religie blijkt voor veel ouders een belangrijk onderwerp binnen opvoedvragen. Vooral voor islamitische ouders is het van belang dat opvoedkeuzes passen binnen hun religieuze traditie en overtuigingen.
Voorbeelden van interventies zijn Trias Pedagogica, Opvoeddebatten, Ouders in Positie, en Oumnia Works.